Uğur TUFAN Yatırım, Muhasebe ve Finansal Bilginin Güvenilir Kaynağı
Bu içerikte 118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı’nı; nedir, nasıl çalışır, nerelerde kullanılır ve örnek yevmiye kaydı nasıl atılır sorularına odaklanan, uygulamaya dönük bir rehber olarak ele alıyoruz. 118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı’nın tanımı, işleyişi ve muhasebe kayıt mantığı; Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde sade ve profesyonel bir dille açıklanmaktadır.
Tanım:
Hisse senetleri, kamu ve özel sektör tarafından çıkarılmış bulunan tahvil, bono ve senetlerin dışındaki diğer menkul kıymetlerin takip edildiği hesaptır.
İşleyiş:
Menkul Kıymetler Hesaplarının İşleyişi: “Menkul kıymetler edinildiğinde alış bedeli üzerinden yukarıdaki hesaplara borç, elden çıkartıldığında ise, aynı bedel ile alacak kaydedilir. Menkul kıymetlerin satınalma giderleri ‘65. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider Ve Zararlar’ grubundaki ilgili gider hesabında izlenir. Menkul kıymetlerin satışından doğan zararlar ‘Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar’ grubundaki ilgili hesapta; kârlar ise ‘64. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar’ grubundaki ilgili hesapta izlenir.
118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı Nedir?
Pratik anlatımla 118; hisse senedi (110), özel kesim tahvil/bonoları (111) ve kamu kesimi tahvil/bonoları (112) dışındaki, kısa vadeli elde tutulan diğer menkul kıymetlerin izlendiği hesaptır. Bunlara örnek olarak bazı katılma belgeleri, gelir/kâr-zarar ortaklığı senetleri veya benzeri menkul kıymetler gösterilebilir. 118’de izleme, alış maliyeti üzerinden yapılır; alışla ilgili komisyon vb. giderler 65 grubunda, satıştan doğan kâr/zarar ise sırasıyla 64 veya 65 grubunda muhasebeleştirilir.
Hesap Kodu ve Hiyerarşik Yapı
1: Dönen Varlıklar sınıfıdır. İşletmenin bir yıl içinde nakde dönecek varlıklarını kapsar.
11: Menkul Kıymetler grubu; faiz/kâr payı veya fiyat hareketlerinden kazanç amacıyla geçici süre tutulan menkul kıymetler içindir.
118: Diğer Menkul Kıymetler Hesabı; 110, 111 ve 112 kapsamı dışında kalan menkul kıymetler burada izlenir.
Örnek Olay ve Yevmiye Kaydı
Olay: İşletme, kısa vadede değerlendirmek üzere 118 kapsamında izlenecek bir menkul kıymeti 500.000 TL bedelle banka aracılığıyla satın alıyor. Banka komisyonu 1.000 TL. (Not: Menkul kıymet alım-satımı KDV’nin konusuna girmez; bu nedenle kayıtlarda KDV yoktur.)
| Menkul Kıymet Alımı ve Komisyonu | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 118 Diğer Menkul Kıymetler | 500.000 | |
| 653 Komisyon Giderleri | 1.000 | |
| 102 Bankalar | 501.000 |
Olay (devamı): Aynı menkul kıymet, daha sonra 514.000 TL net tahsilatla elden çıkarılıyor (satış işlemine ilişkin 1.000 TL komisyon bankaca mahsup edilmiş ve net tahsilat 514.000 TL olarak hesaba geçmiştir). Maliyet 500.000 TL olduğundan 14.000 TL tutarında olağan kâr oluşur.
| Menkul Kıymetın Satışı (Net Tahsilat) | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 514.000 | |
| 118. Diğer Menkul Kıymetler | 500.000 | |
| 649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar | 14.000 |
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
• Alış sırasında ortaya çıkan tüm satın alma giderleri (komisyon vb.) 65 grubunda izlenir; satıştaki komisyonlar da gider olarak kaydedilir. Tebliğ uyarısına uygun şekilde satış kârları 64, zararları 65 grubunda gösterilmelidir.
• 118 hesabına hangi kıymetlerin gireceği, 110-111-112’nin kapsamı dışındaki kıymetler olarak düşünülmelidir.
• Değerleme dönemi geldiğinde 118’deki kıymetlerin değer düşüklüğü ihtimali ayrıca 119 hesap mantığıyla (kısa vadeli değer düşüklüğü karşılıkları) değerlendirilir; bu konu 118’in değil, değer düşüklüğü hesaplarının konusudur.
Sonuç Olarak
118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı; hisse ve tahvil/bononun dışında kalan, kısa vadeli yatırım amaçlı menkul kıymetlerin maliyet bedeliyle izlendiği hesaptır. Alış giderleri 65 grubunda, satış kâr/zararı ise 64 veya 65 grubunda raporlanır. Doğru sınıflandırma ve gider-kâr/zarar ayrımı, hem finansal tabloların doğruluğu hem de vergiye esas kârın sağlıklı belirlenmesi açısından kritik önemdedir.
