Uğur TUFAN Yatırım, Muhasebe ve Finansal Bilginin Güvenilir Kaynağı
120 Alıcılar Hesabı nedir, nasıl çalışır, hangi işlemlerde kullanılır ve muhasebe kaydı nasıl yapılır? Bu yazıda, Tek Düzen Hesap Planı’nda yer alan 120 Alıcılar Hesabı’nı; resmi tanımı, işleyişi, hesap kodunun mantığı ve örnek yevmiye kaydı ile birlikte adım adım ele alacağız. Kısa vadeli ticari alacakların izlenmesinde kullanılan bu hesabı, finansal muhasebe ve yevmiye kayıtları açısından sade ve anlaşılır bir dille açıklamaya çalışacağız.
Tanım:
Bu hesap, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan
senetsiz alacaklarının izlenmesi için kullanılır. Finansal kiralamadan doğan senetsiz alacaklar da bu hesapta izlenir.
İşleyişi:
Senetsiz alacağın doğması ile bu hesaba borç, tahsil edilmesi halinde (ödemeler, aktarmalar
ve hesaben mahsuplar dahil) alacak kaydedilir.
120 Alıcılar Hesabı Nedir, Ne İşe Yarar?
120 Alıcılar Hesabı, işletmenin ticari faaliyeti sonucu ortaya çıkan ve senede bağlanmamış (açık hesap şeklindeki) kısa vadeli alacaklarını izlemek için kullanılan bir ticari alacak hesabıdır. Mal veya hizmet satışının peşin değil de krediyle, yani daha sonra tahsil edilmek üzere yapılması durumunda, ortaya çıkan senetsiz alacaklar ilgili hesapta takip edilir.
Başka bir ifadeyle; işletme müşterisine (alıcısına) mal sattığında, bedeli henüz nakit veya banka yoluyla tahsil etmediyse, bu tutar 120 Alıcılar Hesabı’na borç kaydedilir. Daha sonra tahsilat yapıldığında aynı tutar ilgili hesaplar karşılığında (örneğin 100 Kasa veya 102 Bankalar) bu hesaba alacak yazılarak kapatılır.
120 Alıcılar Hesabı, bilançoda dönen varlıklar grubunda yer alır ve işletmenin kısa vadede tahsil etmeyi beklediği ticari alacakları gösterdiği için işletmenin likidite durumunun anlaşılmasında önemli bir göstergedir. Özellikle vadeli satış yapan işletmelerde bu hesabın doğru ve düzenli takibi, nakit akışının sağlıklı yönetilmesi açısından kritik öneme sahiptir.
Tekdüzen Hesap Planında 120 Alıcılar Hesabı Kodu
Tek Düzen Hesap Planı’nda her hesap kodunun belirli bir mantığı vardır. 120 Alıcılar Hesabı’nın kodunu anlamak için önce ana hesap sınıflarını ve hesap grubunu görmek gerekir.
Tek Düzen Hesap Planı’nda bilanço ile ilgili ana hesap sınıfları kısaca şöyledir:
1 – Dönen Varlıklar
2 – Duran Varlıklar
3 – Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
4 – Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
5 – Özkaynaklar
120 Alıcılar Hesabı “1” ile başladığı için, bu hesabın Dönen Varlıklar arasında yer aldığını anlarız. Dönen varlıklar; bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüşmesi, tüketilmesi ya da nakde çevrilmesi beklenen varlıklardır. Ticari alacakların önemli bir kısmı da bu kapsamda değerlendirilir.
“12” kodu ise Ticari Alacaklar hesap grubunu ifade eder. Tebliğde bu hesap grubu şu şekilde tanımlanmıştır:
12. TİCARİ ALACAKLAR
Bir yıl içinde paraya dönüşmesi öngörülen ve işletmenin ticari ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan
senetli ve senetsiz alacaklar bu hesap grubunda gösterilir. Ticari ilişkilerden dolayı ana
kuruluş, iştirak ve bağlı ortaklıklardan olan alacaklar varsa, bu grupda ki ilgili hesapların
ayrıntılarında açıkça gösterilir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.
Bu tanımdan da görüldüğü üzere, 12 Ticari Alacaklar grubu; işletmenin ticari faaliyetlerinden doğan ve bir yıl içinde tahsil edilmesi beklenen senetli veya senetsiz alacakları kapsar. 120 Alıcılar Hesabı da bu grup altında yer alan ve senetsiz ticari alacakların izlendiği alt hesaptır.
Son basamak olan “0” ise Ticari Alacaklar grubu içindeki “Alıcılar” hesabını (120 Alıcılar Hesabı’nı) gösterir. Özetle:
1 → Dönen Varlıklar sınıfı
12 → Ticari Alacaklar hesap grubu
120 → Alıcılar Hesabı (kısa vadeli senetsiz ticari alacaklar)
Bu yapı sayesinde, 120 Alıcılar Hesabı’nın hem bilançodaki yerini hem de hangi tür işlemler için kullanılacağını kod üzerinden de rahatlıkla yorumlayabiliriz.
120 Alıcılar Hesabına İlişkin Örnek İşlem ve Muhasebe Kaydı
Şimdi ilgili hesabın nasıl çalıştığını daha net görebilmek için günlük hayata uygun basit bir örnek üzerinden 120 Alıcılar Hesabı’na ilişkin yevmiye kaydı oluşturalım.
Örnek olay:
Bir işletme, 15.11.2025 tarihinde müşterisine (alıcıya) 10.000 TL + %20 KDV tutarında ticari malı vadeli olarak satmıştır. Satış bedeli henüz tahsil edilmemiş, alıcıya 30 gün vadeli olarak fatura edilmiştir.
Not: Örnekte kullanılan KDV oranı, 2025 yılı itibarıyla genel oran olan %20 üzerinden alınmıştır.
Bu işlemde:
- İşletmenin alıcıdan olan senetsiz alacağı doğduğu için 120 Alıcılar Hesabı borçlanacaktır.
- Satılan mal bedeli 600 Yurtiçi Satışlar Hesabı’na alacak yazılacaktır.
- Hesaplanan KDV tutarı 391 Hesaplanan KDV Hesabı’na alacak kaydedilecektir.
| Vadeli Mal Satışı (KDV Dahil %20) Yevmiye Kaydı | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 120 Alıcılar | 12.000 | |
| 600 Yurtiçi Satışlar | 10.000 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 2.000 | |
| Tutar hesapları: Mal bedeli (KDV hariç) : 10.000 TL KDV (%20) : 2.000 TL Toplam alacak (alıcıya fatura) : 12.000 TL |
Bu kayıtta, 120 Alıcılar Hesabı’na borç yazılan 12.000 TL, işletmenin ilgili alıcıdan kısa vadede tahsil etmeyi beklediği senetsiz ticari alacağı ifade eder. Satışın hasılat kısmı 600 Yurtiçi Satışlar Hesabı’na, hesaplanan katma değer vergisi ise 391 Hesaplanan KDV Hesabı’na alacak kaydedilmiştir.
İlerleyen tarihte alıcıdan tahsilat yapıldığında (örneğin 30 gün sonra ödeme nakit olarak yapılırsa), 100 Kasa veya 102 Bankalar Hesabı borçlanır; 120 Alıcılar Hesabı ise aynı tutar kadar alacaklandırılarak söz konusu alacak kapatılır. Böylece ilgili hesabın hem alacağın doğduğu tarihte borç, hem de tahsilat tarihinde alacak tarafının kullanıldığı net bir şekilde görülebilir.
Sonuç Olarak
120 Alıcılar Hesabı, işletmenin faaliyet konusu çerçevesinde yaptığı vadeli mal ve hizmet satışlarından doğan kısa vadeli, senetsiz ticari alacakların izlendiği temel bir dönen varlık hesabıdır. Resmi Tebliğ tanımında da vurgulandığı üzere, hem klasik ticari satışlardan hem de finansal kiralama işlemlerinden doğan senetsiz alacaklar bu hesapta takip edilir. Hesap, alacağın doğduğu anda borçlanır; tahsilat yapıldığında ise alacaklandırılır. Tek Düzen Hesap Planı içindeki kod yapısı sayesinde 120 Alıcılar Hesabı’nın gerek bilançodaki yeri, gerekse hangi tür işlemler için kullanıldığı kolayca anlaşılabilir. Doğru kurgulanmış yevmiye kayıtları ve düzenli takip ile bu hesap, işletmenin ticari alacak yapısını ve nakit akışını sağlıklı biçimde izlemeye imkân sağlar.
