Uğur TUFAN Yatırım, Muhasebe ve Finansal Bilginin Güvenilir Kaynağı
122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabı nedir, ne işe yarar, nasıl çalışır ve muhasebe kaydı nasıl yapılır? Bu rehberde, ticari alacak senetlerinin dönem sonu değerlemesinde kullanılan 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabının mevzuattaki tanımını, sade bir dille açıklamasını, hesap kodu hiyerarşisi içindeki yerini ve günlük hayattan seçilmiş örnek bir yevmiye kaydını adım adım ele alıyoruz. Özellikle bilanço gününde senetli alacaklarını doğru değerlemek ve reeskont kayıtlarını mevzuata uygun şekilde yapmak isteyenler için kapsamlı bir başvuru niteliğindedir.
Tanım:
Bilanço gününde, senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarlarının izlenmesinde kullanılır.
İşleyişi:
Hesaplanan reeskont tutarları bu hesaba alacak, “65. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar” grubundaki “652. Reeskont Faiz Giderleri Hesabı”na gider yazılır. İzleyen dönemde bu hesap “65. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar” grubundaki “642. Faiz Gelirleri Hesabı”na aktarılarak kapatılır.
122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) Hesabı Nedir?
122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabı, bilanço tarihinde henüz vadesi gelmemiş senetli ticari alacakların bugünkü (tasarruf) değerine indirgenmesi sırasında hesaplanan reeskont tutarlarının izlendiği hesaptır. Bu hesap, 121 Alacak Senetleri hesabının altında bir indirim kalemi gibi çalışır; yani alacak senetlerinin nominal tutarını değil, reeskont düşüldükten sonra kalan net değeri bilançoda göstermeye yardımcı olur.
Dönem sonunda, senetli alacakların vadesine kalan süre ve geçerli faiz/iskonto oranlarına göre hesaplanan faiz geliri niteliğindeki kısım ayrıştırılır; bu tutar gider olarak 652 Reeskont Faiz Giderleri hesabına borç, karşılığında 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabına alacak kaydedilir. Böylece bilançoda 121 Alacak Senetleri hesabı brüt, 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabı ise eksi (düzeltici) kalem olarak yer alır ve net alacak tutarı gerçeğe daha uygun biçimde sunulur. İzleyen dönemde senet tahsil edildiğinde veya reeskont ters çevrildiğinde, 122 hesabı kapatılarak tutar 642 Faiz Gelirleri hesabına aktarılır.
122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabını daha sade bir dille şöyle özetleyebiliriz:
– İşletmenin elinde, mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan ve 121 Alacak Senetleri hesabında izlenen senetli alacaklar vardır.
– Bu senetler nominal değerleriyle kaydedildiğinde, üzerinde henüz kazanılmamış faiz/iskonto etkisi de içinde yer alır; bu durum muhasebenin dönemsellik ve ihtiyatlılık ilkeleriyle tam uyumlu değildir.
– Bilanço gününde, senedin vadesine kalan süre ve geçerli piyasa faiz oranı dikkate alınarak senedin bugünkü tasarruf değeri hesaplanır. Nominal değer ile tasarruf değeri arasındaki fark reeskont tutarıdır.
– Hesaplanan bu reeskont, 652 Reeskont Faiz Giderleri hesabına gider, 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabına alacak kaydedilerek 121 Alacak Senetleri hesabının altında indirim kalemi gibi gösterilir. Böylece bilançoda senetli alacaklar, tahsil edildiğinde kazanılacak faiz/iskonto dahil değil, bugünkü değerleriyle raporlanır.
– Yeni dönemin başında veya senet tahsil edildiğinde, önceki dönem ayrılan reeskont tutarı ters kayıtla kapatılır ve 642 Faiz Gelirleri hesabı aracılığıyla ilgili dönemin gelirine dönüştürülür.
Dolayısıyla 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-), hem alacak senetlerini daha gerçekçi bir değerden göstermeyi sağlar hem de faiz etkisinin doğru döneme dağıtılmasına yardımcı olan, bilanço ile gelir tablosu arasındaki köprü niteliğinde bir düzeltme hesabıdır.
Hesap Kodu ve Hiyerarşik Yapı
122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabının Tek Düzen Hesap Planı içindeki yerini anlamak, bu hesabın hangi yapının parçası olduğunu görmek açısından önemlidir:
• 1 Dönen Varlıklar: Bir yıl içinde paraya dönüşmesi, tahsil edilmesi veya tüketilmesi beklenen varlıkların izlendiği ana sınıftır. İşletmenin nakit benzeri değerleri, kısa vadeli menkul kıymetleri, ticari alacakları, stokları ve benzeri kalemleri bu sınıfta yer alır. Temel ana sınıflar:
1 – Dönen Varlıklar
2 – Duran Varlıklar
3 – Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
4 – Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
5 – Özkaynaklar
• 12 Ticari Alacaklar: Dönen varlıklar içerisinde, işletmenin esas ticari faaliyeti olan mal ve hizmet satışlarından doğan senetli ve senetsiz alacakların bir yıl içinde tahsil edilmesi beklenen kısmının yer aldığı hesap grubudur. 120 Alıcılar, 121 Alacak Senetleri, 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) gibi hesapları kapsar.
• 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-): 12 Ticari Alacaklar grubu altında yer alan bu hesap, doğrudan 121 Alacak Senetleri hesabına bağlı, eksi işaretli (düzeltici) bir hesaptır. Bilanço tarihinde senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesi için ayrılan reeskont tutarları burada izlenir ve 121 Alacak Senetleri hesabının brüt bakiyesinden düşülerek net ticari alacak tutarının görülmesini sağlar.
Özetle, 122 hesabı; 1 sınıfı (Dönen Varlıklar) ve 12 grubu (Ticari Alacaklar) içinde, senetli alacakların dönem sonu değerleme işlemlerini yansıtan özel bir düzeltme hesabıdır.
Örnek Olay ve Yevmiye Kaydı
Durum:
ABC Ticaret A.Ş., 01.11.2025 tarihinde bir müşterisine 100.000 TL + %20 KDV (20.000 TL) bedelle mal satar ve bedelini 6 ay vadeli alacak senedine bağlar. Senedin nominal değeri 120.000 TL’dir ve satış anında aşağıdaki kayıt yapılmıştır:
– 121 Alacak Senetleri: 120.000 TL
– 600 Yurtiçi Satışlar: 100.000 TL
– 391 Hesaplanan KDV: 20.000 TL
Bilanço gününde tarih 31.12.2025’tir. Senedin vadesine 4 ay kalmıştır. Piyasadaki yıllık iskonto oranının %30 olduğu varsayımıyla senet için reeskont hesaplanacaktır.
Reeskont Hesabı:
Nominal değer: 120.000 TL
Yıllık oran: %30
Vadesine kalan süre: 4 ay (4/12 yıl)
Reeskont tutarı:
120.000 × 0,30 × (4/12) = 9.600 TL
Bu tutar, senedin bugünkü tasarruf değerine indirgenmesi nedeniyle ayrılan reeskont tutarıdır. 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabı alacaklandırılır, karşılığında 652 Reeskont Faiz Giderleri hesabına gider kaydedilir.
| Altı Ay Vadeli Alacak Senedine Bağlanan Mal Satışı | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 121. Alacak Senetleri | 120.000 | |
| 600. Yurtiçi Satışlar | 100.000 | |
| 391. Hesaplanan KDV | 20.000 |
| Dönem Sonu Reeskont Kaydı (31.12.2025) | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 652 Reeskont Faiz Giderleri | 9.600 | |
| 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) | 9.600 |
Bu kayıt sonucunda:
– 121 Alacak Senetleri hesabı brüt 120.000 TL,
– 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabı 9.600 TL alacak bakiyesi,
verir. Bilançoda ilgili senetli alacak, 120.000 – 9.600 = 110.400 TL net değerle raporlanmış olur.
İzleyen dönemin başında, senet tahsil edilmeden önce reeskont ters çevrilmek istenirse aşağıdaki türde bir kayıt yapılır (miktarlar aynı varsayılarak):
| Dönem Başı Reeskont Kaydı (01.01.2026) | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) | 9.600 | |
| 642 Faiz Gelirleri | 9.600 |
Böylece önceki dönemde gider yazılan reeskont tutarı, yeni dönemde faiz geliri olarak dikkate alınır ve tahsilata kadar olan sürecin gelir etkisi doğru döneme taşınır.
Sonuç Olarak
122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabı, işletmenin senetli ticari alacaklarını bilanço gününde gerçeğe daha yakın bir değerle göstermesini sağlayan, 121 Alacak Senetleri hesabına bağlı önemli bir düzeltme hesabıdır. Reeskont uygulaması sayesinde, henüz kazanılmamış faiz etkisi bilançodan arındırılır; bu tutarlar 652 Reeskont Faiz Giderleri ve izleyen dönemde 642 Faiz Gelirleri hesapları aracılığıyla doğru dönemlere dağıtılır. Uygun iskonto oranı ve doğru vadeye göre hesaplanan reeskont tutarlarıyla 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabını düzenli kullanmak, hem finansal tabloların ihtiyatlılık ilkesine uygun olmasını hem de ticari alacak yönetiminin daha sağlıklı analiz edilmesini mümkün kılar.
