Uğur TUFAN Yatırım, Muhasebe ve Finansal Bilginin Güvenilir Kaynağı
124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabı nedir, nasıl çalışır, hangi işlemlerde kullanılır ve muhasebe kaydı nasıl yapılır? Bu rehber yazıda, Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri (-) Hesabının tanımını, işleyişini, hesap kodu hiyerarşisindeki yerini ve günlük hayattan bir örnekle yevmiye kaydını adım adım ele alacağız. Finansal kiralama işlemleri yapan işletmeler için bu hesabın doğru anlaşılması, hem bilanço kalemlerinin doğru sunulması hem de faiz gelirlerinin dönemlere doğru dağıtılması açısından kritik önem taşır.
Tanımı:
Bu hesap finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan alacaklar ile kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren henüz kazanılmamış finansal kiralama faiz gelirlerinin izlendiği hesaptır. Bu gelirlerin hesaplanmasına ilişkin bilgiler bilanço dipnotlarında yer alır.
İşleyişi:
Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamayla ilgili kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark “Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri” olarak bu hesaba alacak kaydedilir. Her dönem sonunda gerçekleşmiş olan faiz gelirleri tutarları bu hesaba borç “60- Brüt Satışlar” hesap grubunda ilgili satış geliri hesabına alacak olarak kaydedilir. Ancak, esas faaliyet konusu finansal kiralama olamayan işletmelerce yapılan finansal kiralama işlemiyle ilgili gerçekleşmiş faiz gelirleri, “64- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar” hesap grubunda faiz geliri hesabına alacak olarak kaydedilir.
124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabı Nedir?
124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabı, finansal kiralama işlemleri sonucunda ortaya çıkan ve henüz gelir olarak kazanılmamış faiz tutarlarını izleyen, dönen varlıklar grubunda yer alan bir hesaptır. Finansal kiralama yapan işletme (kiraya veren/finansal kiralama şirketi), sözleşme imzalandığında kiracıdan olan toplam alacağını ve bu alacak içindeki henüz kazanılmamış faiz kısmını ayrı ayrı göstermek zorundadır.
Kiralama sözleşmesi uyarınca kiracının ilerleyen dönemlerde ödeyeceği toplam kira bedeli ile bu kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark, aslında gelecekte kazanılacak faiz gelirini temsil eder. Bu tutar, sözleşmenin başında tek kalemde gelir yazılmaz; 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabında pasif karakterli bir indirim kalemi gibi izlenir ve zaman içinde, her dönemde fiilen doğan faiz gelirleri ortaya çıktıkça 124 hesaptan çözülerek 60 veya 64 grubu altında gelir hesaplarına aktarılır.
Bu yönüyle 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabı, hem kiracıdan olan alacak tutarının bileşimini şeffaflaştırır hem de gelirlerin dönemsellik ilkesine uygun biçimde doğru dönemlere dağıtılmasını sağlar. Kısa vadeli (bir yıldan kısa sürede gelir yazılacak) kısım 124 numaralı hesapta, uzun vadeli kısım ise 224 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri (-) Hesabında izlenir. Böylece finansal tabloları okuyanlar, finansal kiralama işlemlerinden doğan faiz gelirlerinin hangi kısmının gelecek dönemlere ait olduğunu kolaylıkla görebilir.
Hesap Kodu ve Hiyerarşik Yapı
• 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri (-): Finansal kiralama işlemlerinden doğan alacaklar ile kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı, yani gelecekte kazanılacak faiz gelirlerinin kısa vadeli kısmını gösteren, alacak bakiyesi veren indirim hesabıdır. 12 Ticari Alacaklar grubu altında yer almakla birlikte, ilgili finansal kiralama alacaklarından düşülen bir kalem gibi çalışır.
Başka bir ifadeyle, finansal kiralama alacakları brüt tutarlarıyla örneğin 120 Alıcılar veya 121 Alacak Senetleri hesabında izlenirken, bu alacakların içindeki henüz gelir olarak hak edilmemiş faiz kısmı 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabında tutulur ve dönemler itibarıyla çözülerek gelir hesaplarına aktarılır.
Örnek Olay ve Yevmiye Kayıtları
Durum: Finansal kiralama faaliyeti yürüten ABC Finansal Kiralama A.Ş., bir üretim işletmesine makineyi 3 yıllık finansal kiralama sözleşmesiyle kiraya vermektedir.
Sözleşmeye göre:
- Kiracı, 3 yıl boyunca her yıl sonunda 300.000 TL olmak üzere toplam 900.000 TL kira ödemeyi taahhüt etmektedir.
- Kira ödemelerinin bugünkü değeri 800.000 TL olarak hesaplanmıştır.
- Toplam kira bedeli (900.000 TL) ile bugünkü değer (800.000 TL) arasındaki 100.000 TL’lik fark, finansal kiralama işlemiyle ilgili henüz kazanılmamış faiz gelirini göstermektedir.
- ABC Finansal Kiralama A.Ş.’nin esas faaliyet konusu finansal kiralama olduğundan, gerçekleşen faiz gelirleri 60 Brüt Satışlar grubu altında izlenecektir.
Bu bilgilere göre, sözleşmenin başlangıcında finansal kiralama alacağı ve kazanılmamış faiz gelirinin kaydı şu şekilde yapılabilir:
| Finansal kiralama alacağının ve kazanılmamış faiz gelirinin kaydı | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 121 Alacak Senetleri | 900.000 | |
| 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri (-) | 100.000 | |
| 600 Yurtiçi Satışlar | 800.000 |
Not: Bu örnekte, kiralanan makinenin maliyetine ve stok/maddi duran varlık hesaplarıyla ilgili kayıtlarına yer verilmemiş, sadece 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabının işleyişini gösteren kısım ele alınmıştır.
| Dönem sonunda faiz gelirinin gerçekleşen kısmının kaydı | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri (-) | 30.000 | |
| 600 Yurtiçi Satışlar | 30.000 |
Bu kayıt devam eden dönemlerde de benzer şekilde tekrarlanır; her yıl gerçekleşen faiz gelirleri tutarı kadar 124 hesap borçlandırılır, aynı tutar ilgili satış geliri veya faiz geliri hesabına alacak yazılır. Dönemler sonunda 124 hesabın bakiyesi, sözleşme süresi içinde ileride kazanılacak faiz gelirlerinin toplamını göstermeye devam eder.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
- 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabı, finansal kiralama alacaklarının içinde yer alan ve henüz gelir olarak hak edilmemiş faiz tutarını gösterir. Bu nedenle, brüt alacak tutarları ile bu hesap bakiyesinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
- Esas faaliyet konusu finansal kiralama olan işletmeler, gerçekleşen faiz gelirlerini 60 Brüt Satışlar grubu altında; finansal kiralamayı tali bir işlem olarak yapan işletmeler ise 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar grubu altında faiz geliri hesabına kaydeder.
- Kısa vadeli kısmın 124 hesapta, uzun vadeli kısmın ise 224 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabında izlenmesi, hem likidite analizleri hem de alacakların vade yapısının doğru sunulması açısından önemlidir.
- Faiz gelirlerinin dönemlere dağıtılmasında kullanılan iskonto oranı, sözleşme şartlarına ve ilgili finansal raporlama ilkelerine uygun olarak belirlenmeli, sonraki dönemlerde tutarlılık korunmalıdır.
Sonuç Olarak
124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabı, finansal kiralama işlemlerinden doğan alacakların içinde yer alan ve henüz kazanılmamış faiz gelirlerini izleyen, Tek Düzen Hesap Planı açısından kritik bir hesap niteliğindedir. Bu hesap sayesinde, finansal kiralama alacaklarının brüt tutarı ile bugünkü değeri arasındaki fark bilançoda şeffaf biçimde gösterilir; aynı zamanda faiz gelirleri, dönemsellik ilkesine uygun olarak her dönemde gerçekleştiği ölçüde gelir hesaplarına aktarılır. Doğru kullanılan bir 124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabı, finansal kiralama yapan işletmelerin hem alacak yapısını hem de gelir yönetimini daha anlaşılır ve güvenilir hale getirir.
